نقوش انسانی

بشر اولیه طبیعت گراست ، طبیعت است که آذوقه او را فراهم می کند ، سر پناه او را می سازد ، به او پوشاک می دهد . ارتباط با عوامل گوناگون ،  تجربه ای که از نقاشی در پناهگاهها کسب کرده بود . این بار بر روی دیگر دست ساخته ای خود ، یعنی سفال نقاش آفرینی می کند .

قدیمی ترین نقوش انسانی را باید بر روی قدیمی ترین خانه و کاشانه بشر اولیه ، یعنی غارها جستجو کرد . یکی از این سکونتگاهها از قدیمی ترین آن به شمار می رود تمدن تپه سیلک است که متعلق به هزاراه پنجم از میلاد است . نقوش انسان در حال رقص  با این تصور بر پایه باورهای مذهبی که خدایان نیز در زمین و آسمان به رقص مشغولند .

نقوش انسانی ( زن و مرد ) در تمامی ادوار سفالگری برروی سفالینه حائز اهمیت فراوان است ، سفالینه مکشوفه از محوطه های باستانی ، نقوش انسانی را در حال نیایش ، شکار ، عروسی ، ضیافت ، رقص ، دعا و نواختن موسیقی نشان می دهد . برای مثال می توان نقش زن متعلق به هزاره دوم در تورنگ تپه گرگان ، زن و مرد در حال سوگواری ، شکار و ضیافت در سفالینه مکشوفه از مرو ، در حال نیایش در تپه ای در کرمانشاه در حال رقص در سفالینه شوش و تپه موسیان ، تل جری در نزدیکی تخت جمشید را که در برابر آتش به رقص مشغولند نام برد . همچنین صحنه های رقص به صورت انفرادی و گروهی در سفالینه های مکشوفه در تپه موسیان ، چشمه علی ری ، تل باکون و دیگر نقاط باستانی شرق و غرب دیده شده است ، از زیباترین نمونه های نقوش انسانی پیش از تاریخ می توان کاسه سفالی مکشوفه از گیلان را نام برد که تصویر دوازده انسان را در حال نیایش و نواختن موسیقی نشان می دهد .  نقوش انسانی  به شکل پیکره های گلی زن و مرد در دوران تاریخی از اهمیت ویژه ای برخوردار است . در مراکز مهم سفالگری مانند شوش ، هگمتانه ، گرگان و دیگر مراکز مهم سفالگری ، پیکره های گلی بسیاری به دست آمده است . از موارد مهم در دوران تاریخی ، بویژه اشکانی و ساسانی ، توسعه و استفاده از لعاب سربی در رنگهای آبی و فیروزه ای می باشد . ساخت تابوت سفالین و ظروف ویژه نگهداری خاکستر مردگان              ( دوره ساسانی ) و پیکره ها و هدایای سفالین برای مراسم مذهبی و تدفین متداول شد .. همچنین در مورد سفالینه اشکانی و ساسانی که دارای نقوش انسانی باشد ، می توان به کاسه سفالینی که در موزه عشق آباد ترکمنستان موجود است ، اشاره کرد . در این کاسه نقوش و طرح شکار بزم و رزم دیده می شود .

از دیگر نقوش انسانی در دوره اشکانی می توان به نقش انسانی که در حال تیراندازی است ، اشاره کرد . نقوش انسانی در سفالینه های ادوار اسلامی از اهمیت ویژه ای برخوردار است . بسیاری از نقوش انسانی در دوره اسلامی تقریباً در انواع سفالینه یاد شده ، دیده می شود ، مانند : ظروف سفالین یکرنگ ، زرین فام ، مینایی ، رنگارنگ و نقش کنده . نقوش انسانی زمانی با سرحیوان و بدن انسان نیز دیده می شود که نشان از باورهای مذهبی دارد . به نظر می رسد هدف از ترسیم این نقوش ترجمانی از افکار آداب و رسوم و فرهنگ عامه باشد که هنرمند با اندیشه ها و باورها و افسانه های زندگی خود و همنوع خود را به تصویر می کشد